پروژه تنظیم شیوه‌نامه اجرایی تشکیل کانون توسعه محله – چارچوب‌ها و سازوکارها با هدف توانمندسازی مردم محلات شاطرآباد و چقاگلان کرمانشاه و ایجاد بستر مشارکت فعال آنان در توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، محیط‌زیستی و سلامت محله انجام شد. این پروژه در راستای اجرای گام پنجم از مرحله دوم پیوست قرارداد ایجاد و راه‌اندازی دفاتر توسعه محلی اجتماع‌محور و با همکاری دفتر امور اجتماعی استانداری کرمانشاه طراحی و اجرا گردید.

مبانی و ضرورت

توانمندی و حق مشارکت مردم در توسعه محله، اصلی بنیادین است که بر اساس آن، تمامی دستگاه‌ها، نهادهای دولتی و خصوصی، و همچنین اقشار جامعه وظیفه دارند در مسیر تحقق آن تلاش کنند. با توجه به استقرار دفاتر توسعه محلی در دو محله شاطرآباد و چقاگلان و نتایج مطالعات انجام‌شده، نیاز به یک چارچوب اجرایی شفاف برای تشکیل کانون توسعه محله احساس شد.

تعریف کانون توسعه محله

کانون توسعه محله به‌عنوان یک نهاد مردم‌محور و داوطلبانه (CBO) طراحی شد که مأموریت آن ارتقای وضعیت اقتصادی، افزایش اشتغال، حمایت از کسب‌وکارهای محلی، توانمندسازی اجتماعی، توسعه فرهنگی و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان محله است. این کانون از ظرفیت‌های درونی محله همچون جوانان، زنان، کسبه، گروه‌های محلی و سازمان‌های غیردولتی بهره‌برداری می‌کند و با دستگاه‌های اجرایی در سطح محلی و استانی تعامل دارد.

وظایف اصلی کانون

• جلب مشارکت مردم و نهادینه‌سازی فرهنگ همکاری و اعتماد اجتماعی

• تشکیل گروه‌های تخصصی شامل جوانان، زنان، کسب‌وکارهای خرد، کسبه و مشاغل خانگی

• نظارت و ارزیابی اقدامات گروه‌های تخصصی و نهادهای محلی

• همکاری اثربخش با شهرداری، دانشگاه‌ها، سازمان‌های حمایتی، مراکز رشد، شتاب‌دهنده‌ها و سایر نهادهای مرتبط برای حل مسائل و توسعه محله

رویکرد توسعه اقتصادی و معیشت

یکی از محورهای کلیدی این شیوه‌نامه، توسعه اقتصادی محله با تأکید بر مشاغل خانگی و اشتغال جوانان بود. در این راستا:

• شناسایی و پایش مشاغل خانگی موجود و ایجاد پایگاه داده اطلاعاتی

• بررسی نیازها و موانع کسب‌وکارهای خانگی و ارائه گزارش به دستگاه‌های حمایتی

• شناسایی و سازماندهی جوانان مستعد و تشکیل بانک اطلاعاتی مهارت‌ها

• طراحی برنامه‌های مهارت‌آموزی و کارآفرینی برای افزایش فرصت‌های شغلی در محله

ساختار کانون

کانون توسعه محله شامل سه رکن اصلی است:

1. گروه‌های مردمی: افراد داوطلب محله در قالب گروه‌های تخصصی

2. گروه‌های توانمند: شخصیت‌های حقوقی و حقیقی محلی یا فرامحلی (سمن‌ها، شرکت‌ها، خیریه‌ها و …)

3. هیئت مدیره: متشکل از مدیر، معاون، دبیر و سه عضو ثابت محلی که با رأی اعضا انتخاب می‌شوند

فرآیند شکل‌گیری کانون

مرحله اول – تشکیل و ساختارسازی:

• آماده‌سازی مسئولین محلی و معتمدین

• ایجاد زیرساخت‌های اولیه شامل منشور اخلاقی، فرم‌های عضویت و بروشورهای اطلاع‌رسانی

• دعوت از افراد بانفوذ و متخصصان محلی

• برگزاری جلسات معرفی و انتخاب اعضای هیئت مدیره

• تشکیل گروه‌های موضوعی و بانک اطلاعات اعضا

مرحله دوم – توانمندسازی و تثبیت:

• برگزاری کارگاه‌ها و نشست‌های آموزشی

• تدوین برنامه‌های اجرایی اولویت‌دار

• اجرای برنامه‌ها با تمرکز بر بهبود معیشت محله

• مستندسازی فعالیت‌ها و ارائه گزارش به نهادهای نظارتی

• پایش مستمر و اصلاح روش‌ها بر اساس بازخوردها

مکان و زمان جلسات

جلسات کانون در مکان‌های عمومی محله نظیر مساجد یا کانون‌های فرهنگی برگزار می‌شوند. به‌منظور هدایت و نظارت مؤثر، طی یک سال نخست دفتر توسعه محلی شاطرآباد و چقاگلان به‌عنوان محل اصلی جلسات تعیین شد. جلسات عمومی هر ماه و جلسات گروه‌های تخصصی هر دو هفته یک‌بار برگزار می‌شوند.

اقدامات اجرایی انجام‌شده

در چارچوب این شیوه‌نامه و با همکاری اعضای محلی:

• سه گروه تخصصی شامل توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی و فرهنگی، و توسعه سلامت و زیست‌محیطی تشکیل شد.

• هر گروه تخصصی دارای ۱۰ عضو فعال بود و در مجموع کانون توسعه محله ۱۲۰ عضو عمومی داشت.

• دفتر توسعه محلی با همراهی اعضا اقدامات لازم در زمینه شناخت وضعیت موجود محله، طراحی راهکارها و اجرای برنامه‌های توسعه‌ای را عملیاتی کرد.

این پروژه، الگویی اجرایی برای توسعه اجتماع‌محور محله‌ها در سایر نقاط استان کرمانشاه نیز محسوب می‌شود.